Birinci Sözün başında “Bismillah her hayrın başıdır. Biz dahi başta ona başlarız." ifade buyurmuş. Evvela şunu ifade edeyim: “Bismillah her işin başıdır.” Denilmiyor “... Her hayrın başıdır.” Deniliyor. Dolayısıyla bunda dikkat çekici bir mesaj vardır. Yani besmele hayır olan şeylere başlarken başında çekilir; hayır olmayan şeylere başlarken "besmele"çekilmez.
Mesela, gayri meşru bir işe "besmele" ile başlanmaz. O halde, insan öyle işler yapmalıdır ki onlara "besmele" ile başlayabilsin; bunlar da ancak hayırlı işlerdir.Bismillah İslâm'ın nişanı olduğu gibi bütün mevcudatın, canlı cansız her yaratılmışın lisan-ı haliyle, kendine mahsus diliyle devamlı okuduğu mübarek bir kelimedir.
Bismillah, Kur’an okumaktan abdest almaya; duaya başlamaktan, bir ilmi tahsil etmekten sadaka vermeye, su içmek, yemek yemek, elbise giymek, evden dışarı çıkmak, dışardan eve girmek gibi her mübah işin dahi başıdır, her hayırlı işe besmele ile başlanır.
Bismillah tükenmez bir kuvvet, bitmez bir berekettir. Allah'ın sonsuz rahmetine yetişmek için bir mi'rac, bir yol vardır; o da Bismillâhirrahmanirrahim’dir.
Besmele tek bir âyet olduğu halde Kur'ân'da 114 defa nazil olmuştur. Her sûrenin başında Besmele bir rahmet anahtarıdır. Bismillah arşı ferşe bağlayan ve kâinatı ışıklandıran nuranî bir direktir, bir hattır. Bu hat kesik olunca âlem zulmet içinde kalır. Bu nurlu âyete herkes her dakika muhtaçtır.
Bissmsillah, öyle bir hakikattir ki, milyonlar defa tekrar edilse yine ihtiyaç vardır.
Değil ekmek gibi her gün, belki hava ve ışık gibi her dakika, her nefes ona ihtiyaç ve iştiyakı vardır. Bismillah'ta Rabbimizin en büyük ismi olan lafza-i Celâl yani Allah ile beraber Rahman ve Rahîm sıfatları da vardır.
İşârâtü'l-İ'câz tefsirinde izah edildiği üzere, Bismillah güneş gibi nur kaynağıdır; başkaları tenvir ettiği gibi kendini de gösteriyor.Güneşin bütün eşyayı eksiksiz ihata ettiği gibi besmelede ki Allah lafzı da bütün kâinatı tecelli bakımından istisnasız ihata ediyor. Yani nasıl güneşin ısı ve ışığına karşı bir damla ile bir deniz eşit bir şekilde tecelli alanı oluyorsa besmele de ki Allah ismine karşı bütün kâinat ile bir zerre eşit bir şekilde tecelli alanı oluyor. Besmelenin güneş gibi olmasında Allah, Rahman ve Rahim isimlerinin azamet ve etkisi bulunuyor.
Güneş hem kendini gösterir hem de başka nazarların görmesine yardımcı olur. Allah da hem kendini gösterir hem de başka nazarların kendini görmesini sağlar. Besmele Allah’ı tarif etmede güneş gibi oluyor. Çünkü Allah, Rahman ve Rahim isimleri Zat-ı Akdesi en kapsamlı en açık en azametli bir şekilde bize tarif ediyor.
"Bismillah" sadece hayırların başı olup, asla haram ve günahların başında kullanılmaz. Bir harama başlarken; mesela içki içerken, kumar oynarken ya da bunlar gibi bir haram işlenirken besmele çeken insan o anda küfre girer.
“Allah” denildiğinde, bütün kemal sıfatları ve isimleri kendinde bulunduran Zat-ı Akdes akla gelir.Yani Allah akla gelir. Rahman ve Rahim’de ise daha özel manalar vardır.
Birinci Söz’de "besmele"nin altı sırrı izah edilirken, çok ince hakikatlere dikkat çekilmiş ve böylece besmeleyi okurken ondaki bu yüksek hakikatleri de nazara almamız bizlere ders verilmiştir.
Mesela: Allah ism-i Celili, bütün kâinattaki unsurların kendi aralarında olan yardımlaşma, dayanışma, kucaklaşma ve birbirinin ihtiyacına cevap verme gibi fiillerin dili ile Allah'ın birlik ve tevhid sikkesini temsil eder.
Rahman ismi de dünyadaki bitki ve hayvan taifelerinin tedbir ve terbiye edilmesinde benzerlikler, tenasüb ve intizam gibi icraatların dili ile Allah'ın dünya sahifesindeki birlik ve tevhid mührüne işaret eder.
Rahim ismi ise, insanın mahiyetindeki rahmet, merhamet ve şefkat gibi tecellilerin ve fiillerin dili ile Allah'ın insan mahiyetinde görünen birlik ve tevhid mührüne bakar.
Demek ki,Tevhidin üç büyük mührü kâinat, dünya ve insan üzerine vurulan mühürleridir.
Özetleyecek olursak, üç sikke-i ehâdiyet kâinatta Allah isminin tecellisi, dünyada Rahman isminin tecellisi ve insanda Rahim isminin tecellisi suretinde vurulan birlik ve tevhit mühürleri anlamındadır.
Bu üç ismin temsil ettiği tecelliler tevhidin kâinat, dünya ve insan sayfalarında nuranî birer satırdırlar.Yani, Bismillahirrahmanirrahîm'deki Allah, Rahman ve Rahim isimlerinin kâinattaki tecellisi, büyükten küçüğe bir tevhid mührüdür.
10.9.2023
Rüstem Garzanlı